kocaeli bölgesi

Konu: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:06 pm

[size=12][size=12][size=12]Enrken Gezginler
E

Anadolu’nun eski coğrafyası
hakkında başlıca bilgileri Strabon, Ptolemaios,
Plinius, Bizanslı
Stephanos’un yapıtları ve ilgi çekici yol
cetvelleri ya da haritaları olan Peutingerius Tablosu,
Antoninus ve Kudüs
Itenirerum’ları, Hierocles’in Synecdemus’u yanı sıra Ksenephon’un
günlüğü ya da Arrianus’un Anadolu’nun
İskender tarafından fethinin anlatımı gibi kimi ünlüaskeri sefer notlarından edinmekteyiz ki bu sefer
notları gelecek çağlarda da Matrakçı
Nasuhi’nin yapıtında olduğu gibi önemli bilgiler
sunmuşlardır. Roma’nın Anadolu’daki
savaşları Polybius, Livius ve Appianus’un
yapıtlarında yer almışlar. Bir
başka değerli anlatım
da Haçlı Seferlerini ve İmparator Aleksius
Komnenus’un İstanbul-Konya seferini anlatan
kızı
Anna Komnena’nın
yapıtıdır.

Bölgemize yönelik en eski gezi
notlarını yazan kişidir. Karianda’lı bir kaptan ve
coğrafyacı
olan Skylax’ın
Pers İmparatoru Darius’un (Dareios Hystaspis) emri üzerine
hazırladığı Indus
nehrinden Kızıldeniz’e sonra da Akdeniz’den
Karadeniz’e tüm limanları ve olanaklarını içeren
“Periplus” adlı denizci el kitabı İÖ
360–330 yıllarına aittir, ancak kimi bilgiler aşağıda
açıklayacağımız üzere daha eskidir. Dolayısı ile Skylax’ın daha önce İÖ 6.-5.
yüzyıllardayaşamış olması ve konu kitabın ona atfen daha sonra
yayınlanmış olması ya da daha
sonraki bir kopyası
olması olasıdır.

Bithynia’nın (Kocaeli Yarımadası ve çevresi)
bir süre için Misler tarafından iskân edildiği ilk
kez, Indus yolculuğundan iki buçuk yıl sonra dönmüş
olan Skylax5
tarafından kanıtlanmıştır.
Skylaks, Askania
(İznik Gölü)’nün etrafında Frigyalılar ve Mysialıların yaşadığını
söyler.
Astakos (Başiskele) şehrinden
hiç söz etmeyen antik çağın meşhur coğrafyacısı KaryandalıSkylax,
yalnız Olbia şehriyle Olbianus körfezini (İzmit Körfezi)
belirtir.6 Bu
ilgilendiren bölüm şu
şekildedir: [/size] kitapta bizi

“Maryandinlerin arkasında Trakya Bithynleri,
Sangarios Nehri, Artanes adlı başka bir
nehir,
Thynias adası (Kefken
Adası) ki burada Herakleialılar (Kdz. Ereğli)
otururlar ve Rebas Nehri
bulunur; hemen bundan sonra Boğaz, Pontos’un
(Karadeniz) çıkışında daha
önce
bahsedilen tapınak, bundan sonra Trakya Bosphoros’unun
(İstanbul Boğazı) dışında
Kalkhedon (Kadıköy) kenti,
bundan sonra Olbia Körfezi (İzmit Körfezi).
Maryandinlerden
Olbia Körfezinin en iç köşesine kadar
-işte burası Trak Bithyniası’dır- yapılan bir kıyı seyri üç
gün sürer.”

Burada doğudan batıya doğru bir
kıyı seyri tarif edilir. Thynias adası, Kefken adası olup,tapınak ise Anadolu yakasındaki ünlü Zeus
Urios tapınağıdır. Olbia Körfezi, İzmit Körfezi’dir.
Körfeze bu adın verilmesi bize “Gemi
Yolculuğu” el kitabının yazarı Skylaks’ın
“ yukarıdaki
tarifi oldukça daha eski bir kaynaktan aldığını
göstermektedir. Çünkü İÖ 5. yy. itibaren İzmit
Körfezi genellikle körfezin en iç
noktasında ve Nikomedia yakınındaki Astakos kentine atfen
“Astakos Körfezi” adını
taşımaktadır. Olbia kenti adına tarihi zamanlarda artı
[/size]

rastlanmamaktadır. Demek ki, gittikçe gelişen
Astakos kenti tarafından gölgede bırakılmış ve
sonunda ortadan kalkmıştır. Olbia Körfezi
adı çok eskidir ve İÖ 6. yy. veya 5. yy. ilk yarısını
ifade etmektedir.7

Skylaks
ve Ksenophon’un8 sonraları bir Bithynia
kenti olan Kios’u (Gemlik); Bithynalı tarihçi
Arrianos’un da Nikaia’yı (İznik) Mysia
bölgesinde göstermiş olmaları Bithynia’nın erken
tarihlerde daha kuzeyde ve Kocaeli
Yarımadası dediğimiz alanla sınırlı kaldığına işaret
etmektedir.

İS 18-19, Strabon

Anadolu’nun eski coğrafyasını
kaleme alan Amaseia’lı (Amasya) Strabon’un olgunluk
döneminde, kimi araştırmacılara göre İÖ 7 yılında,
kimilerine göre İS 18–19 yılları arasında
yazdığı 17 kitaplık
Geographika külliyatı, ilk seyahatname örneklerinden biridir.

Hattuşa’nın İÖ 1200 dolaylarında tahrip
edilmesinden sonraki süreçBithynia’nın sınırlarının
belirmeye başladığı dönemlerdir. Bu
dönemin başında Karadeniz kıyısıyla İstanbul boğazı ve
Marmara Denizi arasında
bulunan ve daha sonra Bithynia adını alacak büyük ve
verimli

BölgeyeBebrigler yerleştiğinden bu topraklaraBebrykia denmekteydi. Bu yüzyıllarda
Anadolu’ya
geçen Frigler, buralarda Bryg adıyla anılmış ve bölgeyi birkaç yüzyıl
ellerinde
tutmuşlardır. Topraklarını daha sonra Mariandynlere
kaptıran Bebrykler Strabon’a göre
Trak’tılar.9

Göç hareketleri son bir güçlü zorlama ile İÖ
7. yy. Trak’ları, özellikle Bithyn’leri Anadolu’ya
yönlendirdi. Skyte’lerin
(İskitler) çok kuvvetli bir akınları da İÖ 7. yy. denk düşmektedir.
Olasıdır ki, bu ileri hareket ve baskı Bithyn’leri
göç hareketine zorlamış ve sebep olmuştur.10
Trakya’da Trak ve akraba kavimlerin yer değiştirme
hareketleri, özellikle de Bithyn’lerin
doğuya göçleri geniş bir ülkeler demetine, Kuzeybatı
ve Batı Anadolu’nun bir kısmına sürekli
olarak Trak damgasını vurmuştur. Thoukydides,11 Ksenophon12, Strabon13 ve Plinius14 yanı
sıra birçok başka yazar15 da zaman zaman Asya Trakları adını verdikleri bu
halkın Küçük
Asya’ya Avrupa’dan geldikleri
konusunda görüş birliği içindedirler.

Strabon, Maryandinler konusunda
Theopompos’un görüşüne dayanarak Mariandynus’un
Paphlagonialı bir grup lideri olduğunu ve Bebrikleri
yenerek aldığı bu yere, kendi adını
verdiğini söyler. Kimi kaynaklara göre de
Trakyalı kavimler, Bithynia’da Mariandynleri,
penestes yani fakir insanlar
durumuna düşürmüşlerdi.

Strabon’a göre,16 Bithynia’yı doğuda Paphlagonlar
ve Mariandinler ve Epiktetlerin bir kısmı;
kuzeyde Pontos’un (Karadeniz)
Sakarya’nın ağzından Byzantion (İstanbul Suriçi)
ve
Kalkhedon (Kadıköy)
civarındaki boğaza kadar uzanan parçası; batıda Propontis
(Marmara
Denizi); güneyde Mysia ve Hellespont Frigyası adını da
taşıyan Frigya Epiktetos
sınırlamaktadır.[/size]

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:13 pm

[size=12]

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

Strabon, “Bithynia”
bölgesinin (Kocaeli Yarımadası ve çevresi) bu adı
Traklar’ın akınından
sonra, İÖ 7. yy. öncesi bölgeye yerleşen Bithyler ve akrabaları
Thynler’in adlarından aldığını
kesin olarak ifade ediyor. Bithynia’nın Asya’dan çeşitli devletlerle
ilişkide olduğu, ticaret
gemileriyle susam yağı ve şarap ihracatı yaptığını yine
antik kaynaklardan öğrenmekteyiz.17
Bu bölgenin ilk çağ tarihine ait olan her
şey o derece karanlıktadır ki eski tarihçiler, bize
aktarılan çok az olay hakkında bile fikir birliği
yapmaktan uzaktırlar. Strabon’un18 dediğine
göre, bu kavimler o kadar değişim geçirmişler ve Bithynia
o kadar farklı uluslar tarafındanistilaya uğramıştır ki coğrafyacılar bu zor problemin
çözümünden vazgeçmek zorunda
kalmışlardır.

BuBuunlar, hususta şöyle diyor: “
yerlerin ve bu kavimlerin durumları tarif edildiği gibidir. B

bugün görülenlere hiç benzemiyorlardı. Bu farkları her zaman bir olmayan
yöneticilerin
isteklerine göre, kavimleri bazen ayırıp bazen
birleştiren çeşitli devrimlerde aramak gerekir
çünkü Troia’nın ele geçirilmesinden sonra bu saha sırasıyla Frigyalılar,
Misyalılar, Lidyalılar,
Aolyalılar, İonlar, İranlılar ve
Makedonyalılar eline geçti ve en sonunda Romalıların yönetimi
altına girdi. Romalıların yönetimi altındaki bu
kavimlerin çoğunluğu,dilleri ve adlarına kadar
herşeylerini kaybettiler.”19

Strabon’un Anadolu Haritası’nda BITHYNIA

Belki de Thynler tek başına bir
ulus değil, Bithynlerin bir koludur. Böyle
olduğuna kanıt,
Bithynlerle
birlikte Anadolu’ya göç etmeleri ve Kocaeli
yarımadasına birlikte yerleşmeleridir.
Thynler kuzeyde Karadeniz kıyısında, Bithynler ise onların güneyinde otururlardı.

Bundan sonraki yüzyılda Astakos’un
kaderinin ne şekil aldığını bilmiyoruz. Ancak Büyük
İskender’in İÖ 323’de ölümünden sonra halefleri
arasında iktidarı ele geçirme savaşları
Boğazlara
kadar ulaştığı zamanlarda Astakos isminden tekrar
bahsedildiği görülür.20

Bithynler bölgeye yerleşmesinden kısa bir süre sonra
Lidya Kralı Krezüs’ün yönetimi altına
girdiler. Lidya İmparatorluğunun yıkılmasından sonra
İran’ın yönetimi altına girdiler. Daha
sonra Yunan göçmenleri gelerek uzun süreden beri
savaşlarla tahrip edilmiş memleketi
yeniden imar için Marmara denizi kıyılarına
yerleşmişlerdi. Fakat bu ilerleme ve gelişme uzun
sürmedi: Byzantion (İstanbul – Suriçi) ve Khalkedon
(Kadıköy) cumhuriyetleri Bithynia’ya çok
sayıda saldırıda bulundular. Bu sahanın
çok sayıda şehrini işgal ederek halkının çoğunu
kılıçtan geçirdiler. Bithynialılar, Ksenophon’un
ordusu “Onbinler”in İran dönüşü kendi
bölgelerinden geçmesinden de sıkıntı çektiler. Calpe (Kerpe)
önlerinde meydana gelen kanlı
bir çarpışma sonucunda
yenildiler ve Onbinler Ordusu Khrisopolis’e (Üsküdar)
ulaştı.

İÖ 200 yıllarında Bithynia’nın Strabon’un
gösterdiğinden daha büyük bir alana yayıldığı
açıktır. Anadolu’yu en iyi bildiğini
kanıtlamış coğrafyacı Strabon acaba burada hata mı
işlemişti? Elbette hayır, Strabon burada
yalnızca Roma’nın Anadolu’daki devletlerin sınırlarını
belirlediği İÖ 188 Apameia barışından21 sonraki olayların aldığı
durumu anlatmıştır ki,
zamanla Bithynia’nın
sınırlarının değiştiğini kabul etmek gerekir.

Strabon ve Yaşlı Plinius’un “Kendi
adıyla anılan Astakenos Körfezi’nde
bulunuyor”22

Polianos’un “Kent, Bithynia’da,
körfezde sağlıksız ve bataklık bir noktada bulunuyor[/size]

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:19 pm

notlarına göre bugünkü İzmit’in karşısında Başiskele
yöresinde24
kurdukları kentin ismi

Astakos idi.25trabon’a göre de Astakos
Megaralılar ve Atinalılar tarafından kurulmuştur.26
S

Yeni doğan bu Grek sömürgelerinin böylesi
başarılı olmaları, yerli liderleri gölgede bırakmaya
başladığından, saldırıları sonucu kentler onların
yönetimleri altına girmek zorunda
kalmışlardır. Strabon ise şöyle
demektedir: Astekenos Körfezi’nde Megaralılar
ve Atinalılar ve
daha sonra Perslerin baskısına ve Satrap
Pharnabazes’in dışarıdan sürekli karışıklıkçıkarmasına rağmen Dedaldes (Doidalsos) tarafından
kurulmuş olan Astakos şehri vardır.
Ancak antik dönemde bir kenti ele geçirip,
sonrasında ihya eden kişilere kurucu denilmesi
çok olağandı. Yine de bu satırlardan Krallık
öncesi Bithyn
prenslerinden Dedalses’in bir ara
kenti ele geçirdiğini çıkarmak olasıdır. Kaldı
ki kimi yazarların belirttiği üzere Bithynia
hanedan lideri Dedalses, iki Yunan şehrini kendi
memleketlerine kattı.27
Daha sonra Astakos
kenti, Zipoetes’e savaş açan Lysimakos’un eline düştü.
Gerçi Pausanias,28 “Astakos’un

kurucusu, Trak soyundan olduğu adından da belli olan Zipoites
idi” der
ama az önce

belirttiğimiz üzere sönük bir kenti yeniden canlandıran
kişilerin kent kurucusu olarak

adlandırıldığı ilk çağ yazarlarında görülen bir durumdur.29

Krallık döneminde Bithynia’nın sınırı
artık iyice belirmiştir. Bunların hâkimiyet alanı, doğuda
Sangarius (Sakarya) nehri ve
batıda Rhyndacus (Orhaneli çayı) arasındaki yerleri içine
almaktaydı. Bithynlerin memleketine daha
önce İstanbul boğazından Rhebas nehrine kadar
Thynler yerleşmişti. Bithynler ile Thynler
aynı sınır üzerindeydiler.30

Pausanias31, Olympos’un
surları içinde saklanmış olan sanat eserleri hakkında

I.Nikomedes’in fildişinden yapılma bir heykelinden söz ettiği
sırada “Adını
bu devletin en

büyük şehrine verdi; çünkü Nikomedia şehrine eskiden Astakos
derlerdi” kaydını ekliyor.

Strabon’un görüşü de bu merkezde
olsa da bu dönemden çok zaman sonra Astakos adı,
Astakenos körfezi kıyısında Nikomedia ile
rekabet eden bir şehir olarak birçok yazar
tarafından belirtilmiştir. Bu anlaşmazlığı Lysimakos’un vefatından sonra Astakos,
kentin
harabeleri üzerinde kurulmuştur, diye açıklamak mümkün
olsa da32
aşağıda anlatılanNikomedia’nın kuruluş efsanesinde Nikomedia’nın
konumunun kuzey yakada olduğu
kesinlikle
belirlenmektedir.

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:23 pm

24 Y.U.: Olasılıkla bugünkü
askeri bölge içinde. İzmit-Gölcük yolu üzerinde, İzmit’e 3 km uzaklıkta,
asfaltın 200 m

güneyinde, körfeze hakim tepelerin eteğinde
1960’lı yıllarda yapılan genişletme çalışmalarında keramikler
bulunmuş ve İzmit Müzesi’ne getirilmiştir. Envanter no.
625’e kayıtlı bu keramik buluntular İÖ 5-4. yüzyıllara aittir.
Yine 1967 yılında İzmit-Gölcük yolu inşaatinde
Başiskele mevkiinde Roma dönemi sütün başığı (İzmit Müzesi,
Env.
no.692) ve diğer mimari parçalara rastlanmıştır. Ayrıca, Prof. Dr.
Sencer Şahin 1967 yılında SEKA’dabulunarak Ankara’ya Prof. Dr. Cevdet Bayburtluoğlu’na
iletilen “Kuros başı”nın Astakos’dan gelmiş olabileceğini
düşünmektedir. Söz konusu eser İÖ 54o-530 yıllarına
tarihlenmekte olup, bu tez doğrulanırsa Astakos için en eski
arkeolojik buluntu olacaktır. Bkz. S. Şahin, Neufunde
von Antiken Inschriften in Nikomedia und in der Umgebung
der Stadt, s.68, Elbistan 1973 ve Cevdet Bayburtluoğlu,
İzmit’ten Bulunmuş Olan Arkaik Kros Başı, Belleten, c.
XXXI, s. 331-335. SEKA alanı inşaatında bulunan eser,
İzmit Subay Evi bahçesinde başka bir heykel başı ile
birliktesaklanırken diğer
heykel başı kaybolur, bunun üzerine Kros başı 1967 yılında
Bayburtluoğlu’na götürülür.
Askeri bölge içinde kazı ve fotoğraf yasağı nedeniyle
ancak yüzey araştırması izni alabilen İzmit Müzesi
uzmanlarınca hazırlanan raporlarda, su kanalı izleri
ile Bizans kiremit mezarları görüldüğü belirtilmektedir. Astakos
ile soruların cevapları
ancak bölgede sistemli bir arkeolojik kazı ile olasıdır.

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:24 pm

[size=12]

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ
Narses (Narsetea/Maltepe)
7 mil
Pandicia (Pendik)
7 mil
Pontamus (Gebze ?)
13 mil
Libyssa (Diliskelesi ?)
9 mil
Brunga (Yarımca)
12 mil
Nikomedia (İzmit)
13 mil
Egribolum (Eribolon/Kavaklı)
10 mil
Libum / Libo (Sapanca ?)
11 mil
Liada (Uzunçayır ?)
12 mil
Nikaea (İznik)
9 mil
Schine
8 mil
Midus
7 mil
Chogea
6 mil
Thatesus
10 mil
Tutadus (Geyve yakınlarında
Tottaion)
9 mil
Protoniaca
11 mil
Artemis
12 mil
Dable (Taraklı yakınında Dablis)
6 mil
Cerate (Gerede)
6 mil
Bithynia-Galatia
sınırı
10 mil
Yine aynı şekilde, aşağıda göreceğimiz iki çizelge daha
yöremiz yerleşimleri arası uzaklıklar
hakkında bilgi vermektedirler:

Antoninus’un Çizelgesi:38

Kalkhedon/Kadıköy

Pantichium/Pendik 15 mil

Libyssa/Gebze

24 mil

Nicomedia/İzmit

22 mil

Peutinger’in Çizelgesieutingeriana):39
(Tabula P

Roma dönemi askeri yolları gösteren bu haritada bölgemiz
uzaklıkları şu şekilde

gösterilmektedir:

Kalkhedon (Kadıköy)

Libyssa (Gebze)

37 mil

Nicomedia (İzmit)

23 mil

Bir başka çizelge ise 1884 yılında İtalyan rahip Gian
Francesco Gamurruni (1835–1923),Arezzo’da Santa Flora
kütüphanesinde bulduğu el yazması “Itınerarium” ile ortaya çıkmıştır.
Kitabın
geriye kalan orta sayfalarından Eugeria adlı bir bayanın
ilk olarak İstanbul’a geldiğini
ve buradan yürüyerek Bithynia, Galatia ve Kappadokia’yı
geçerek Tarsus’a ulaştığını ve 381
sonbaharında Kudüs’e
vardığını görüyoruz
[/size]

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:30 pm

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

Nikomedia eyaletinin antik kalıntılarına da
vurgu yapan ilk anlatımı 845’de Batı İran – Arap
Posta Servisi’nin emri ile
İstanbul’a kadar akın güzergâhları hazırlayan bir Arap
yazar İbn
Khordadbeh’den, eyaletin, “üç hisar”ile
“şimdi o bir harabe” dediği Nikomedia kentinden
oluştuğunu açıklaması ile gelir. Khordadbeh’in
anlatımı daha sonraki yazarlarında yinelediği
gibi kentin harabe halini abartılı şekilde açıklar. Bu olasılıkla, hasar görmüş olan
limana yakın
eski mahalleri nedeniyle kentin dokuzuncu yüzyılda
akrapolise doğru çekildiğini anlatıyordu.
Kentin aynı
zamanda İstanbul ana yolu üzerinde bir istasyon olduğunu belirtir.40

10. yy., Tellü Mevzeni Ebû Hüseyin Muhammed bin
Abdülvahhab

İslam coğrafyacılarından Ebu’l Kâsım
Muhammed bin Havkal, Kitabü’l Mesâlik ve’l Memâlik
veya Sûretü’l Arz adlı eserinde, yaşı yüzü
geçmiş olmasına rağmen aklı başında olduğunu
belirttiği Tellü Mevzeni Ebû Hüseyin
Muhammed bin Abdülvahhab’dan dinlediği seyahat
notlarını şu şekilde aktarmaktadır: Alis
nehri üzerindeki Sağire’yi bir binek hayvanla geçtik.

Gölün geçidinden altı fersah yürüdük ve arka
yolundan diğer bir gün daha yürüyerek
Nikomedia denilen kente vardık. Buradan
denizde iki gün gittik. Halkiz ve Nih denilen kente
vardık. Buradan
sabahleyin kalkarak Haliç’te gemiye bindik ve İstanbul’a geldik.41

1097, Kont Etien de Blois

26 Nisan 1097 günü Pelakanon
(Tavşancıl yakınları) toplanarak İzmit’e yönelen 600,000
kişilik Birinci Haçlı ordusunda yer alan
Champagne Kontu Etienne de Blois, Nikomedia’nın
kutsal şehit Pantaleon’un Roma döneminde
eziyet edildiği kent olduğunu söylemiş ve yerde
yatan harabeleri kentteki tahribatı da kısmen “urbem desolatam a Turchis” Türklere
bağlamıştı. Türkler, olasılıkla işgal ettikleri
yerlerde ağır hasarlara sebebiyet vermişlerdiancak bu bölgeyi daha yeni ele geçirmişlerdi ve
hasarların temel nedeni, kesin olarak eski
depremler idi.42

1147, Odo de Deuil

İkinci Haçlı orduları ile gelen tarihçi Odo de Deuil, İzmit’i
gördüğünde, uzun süre önceki bir

geçmişe ait muhteşem harabelerle kaplı idi. Odo, Nikomedia’yı
şu sözlerle anlatılmaktadır:

“Quod nobis
Nichomedia prima mostravit, que sentibus et dumis consita, ruinis
subliminibus

Antiquam suam gloriam et praesentium dominorum
probat inerciam, frustra iuvabat eam

quidam maris profluvius que de Bracchio
consurgens post dietam terciam in ea terminatur.”

“Nikomedia
bize ilk olarak şu görüntüyü verdi; dikenler ve böğürtlenlerle birlikte
yükselmiş

yüce harabeleriyle günün hükümranlarına eski
görkemi ve eşsizliğini görüntülemekteydi. Boş
bir gururla, güneşin Kol’da43 üç kez
doğmasından sonra ulaşılabilen ve kendisine elverişli
ulaşım imkânı sağlayan bir
haliç44.” ile sonlanırdı

İkinci geçişinde ise özel olarak Nikomedia adını belirtmese de
kalıntılarla tamamen örtüşen

bir anlatım sunmaktadır: “Deniz kıyısından
başlayarak kentin kurulu olduğu yüksek bir

tepede iyi korunan bir kale”yi
anlatmaktadır. Görüldüğü üzere kent bir liman olarak işlevini

devam ettirmişti dolayısıyla denizde gemileri
ve olasılıkla buna bağlı ticareti korumak üzere
kıyıda bir kale olmalıydı. Daha önceki dönemlerde bir
kaleden bahsedilmemiş olsa da bu
konumu daha dokuzuncu yüzyılda kazanmaya başlamış ve on
ikinci yüzyılda kent tamimiyle
görkemli surlara dönüşmüştü;45

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:32 pm

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

1403 & 1404, Ruy Gonzales de Clavijo

1404 yılında İspanya Kralı’nın
elçisi olarak Timur’un başkenti Semerkant’a varan
Clavijo’nun
kaleme aldığı seyahat (1403–1406) notlarında gördüğümüz
üzere 14.11.1403 Çarşamba
günü İstanbul’dan ilk çıkışında 15 Kasım’da
bir kayalık üzerindeki küçük bir kale olduğunu
söylediği ve nerdeyse denizle kaplanmış dediği Sequello
(Şile) sahillerinden seyrederekCenevizlilere ait küçük bir ada olduğunu belirttiği
Finagia (Kefken Adası) ve Karpi’ye
(Kerpe
limanı) uğrar. İşte
bölgemizdeki bu yolculuğun özet çevirisi:

O esnada Pera (Beyoğlu) valisince Tana (Azov)
Denizi’nden gelmekte olan ve kaptanları
savaşmayı bilmedikleri için güvende olmayan ticari
yüklü Venedik gemilerine göz kulak
olmaları için gönderilmiş silahlı iki tekne bu sulara
gönderilmişti ve bunlardan biri de Kefken
Adası
açıklarında demirli idi.

16 Kasım 1403 Cuma günü
Clavio’nun teknesi tekrar yola koyulmaya niyetlidir ancak
havanın oldukça kötü olması nedeniyle demirde beklemek
zorunda kalırlar. Finogia, üzerinde
kimsenin yaşamadığı küçük bir ada olup Türk
sahillerinden iki mil açıktadır ve limanı çok
güvenli olmadığı için diğer Ceneviz teknesinin Venedik
gemilerini beklediği altı mil uzaklıktaki
Carpi (Kerpe) limanına geçmeye
niyetlenirler ancak tekne reisi yola çıkmak yerinebeklemenin daha doğru olduğunu söyleyince biraz daha
içeriye sokulurlar. Gece yarısı
rüzgâr daha da sertleşir ve deniz kabarınca küreklerin
yardımı ile Ceneviz gemisine rüzgâr
altı yapacak şekilde aborda olmayı denerler ancak
fırtınaya dönüşen rüzgâr deneniyle
beceremezler. Eski konumlarına dönmeye
çalışırlar ancak bunu da başaramazlar. Ne
Ceneviz gemisine ne de limana ulaşamayınca her iki
demiri de funda ederler. Hava daha da
artarak sular güverteye dolmaya başlar ama gece
karanlığında yapacak bir şey yoktur ve
herkes kendini Tanrı’ya emanet eder. Kerpe
yakınlarındaki Ceneviz gemisinin de başı
derttedir, her iki demirini de atmasına rağmen
tutunamaz ve karaya sürüklenir ancak
personeli bir bot ile kendilerini adaya atmayı
başarırlar. Sabah aydınlığında Clavio ve diğer
elçiler karaya çıkarlar, Timur’a sunulacak hediyeler
ıslanmalarına ve dağılmalarına rağmenkurtarılmıştır ancak şimdi karadaki bu şeylere
Türklerin kendi sultanlarına sunmak üzere el
koyma olasılığından
korkmaktadırlar.

Bu
arada bazı Türkler gelerek kim olduklarını sorarlar, yanıt Peralı
Cenevizliler oldukları ve
dün gece kayalıklara sürüklenen gemiden çıktıklarını ve
eşyalarını Capri’deki (Kerpe) diğer
gemiye götürmeleri için atlarını tahsis ederlerse para
ödeyecekleri şeklindedir. Türkler komşuköyden at bulabileceklerini söylerler ve gerçekten de Pazar
günü atlarla geri gelirler ve onları
Capri’ye götürürler. Buradaki teknenin
kaptanı Amrossio onları ve eşyaları gemisine kabul
eder. Bu
arada birlikte bulunan ve Türkler tarafından tanınarak öldürülmesinden
korkulan
Timur’un elçisi de bir Hıristiyan gibi giydirilir.46 Seyire
elverişli bir hava için Salı gününe kadarbeklerler. O gün yörenin şefi bir Türk gelerek bölgeden
giysi ve diğer şeyler aldıklarını ve
gümrük vergisini ödemeleri gerektiğini belirtir;
Türkler onların ne Cenevizli ne de Peralı
olmadıklarını anlamışlardır. Aynı gün öğleden sonra
hava daha da sakinleyince Pera’ya
dönmek üzere denize açılırlar. Kış geldiği içinde Mart ayına kadar
beklemeye karar verirler.

21.03.1404 Cuma günü ikinci kez yeni ama bu
kez silahlandırılmış bir tekneyle yola koyulan
grup aynı gün akşamı Sequel’e (Şile) varır, gece yarısına kadar
orada kaldıktan sonra daha
önceki teknenin battığı Finogia’da (Kefken
Adası) durmadan 23/03 Pontaraquia (Kdz.
Ereğli)üzerinden yoluna devam eder.47

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:33 pm

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:35 pm

[size=12]1433, Bertrandon de la Broquiere

Bertrandon de la Broquiere,48 Bourbogne
dükü Philippe adına 1432 yılında gizli bir görev için
deniz yoluyla gittiği Kudüs’ten kara yolu
ile dönüş yolculuğunda 1433 yılının ilk günlerinde
Kütahya, Bursa ve İzmit
üzerinden İstanbul’a gider. İzmit’e (İzmid)
varışından bir gün önce
kentin yaklaşık dört fersah aşağısındaki (güneyindeki)
bir orman köyünde (Karamürsel)
geceleyen gezgin İzmit’i güzel bir kent olarak
tanımlar. Karşı yakadaki İzmit’ten İstanbul’a
yolun nispeten daha seyahat edilebilir olduğunu
belirten Bertrandon, bu bölgedeki bir

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

[/size]

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:49 pm

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

Menzilhane Gebze

Menzilhane - İzmit

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:50 pm

Kanuni devrinde yaşamış değerli
bir hattat, ressam, matematikçi, tarihçi hatta silahşor olan
ve kendince kimi oyunlar icat etmesi nedeniyle Matrakçı
ya da Matraki lakabı ile ünlü
Nasühü’s Silahi’nin “Beyan-
Menazil-i Sefer-i Irakeyn-i Sultan Süleyman
Han” adlı eser
Kanuni’nin 1534–1536 yılları arasındaki Safevilere
karşı ilk İran seferini konu edinmiştir.
Bununla birlikte Nasuh, sefer esnasında
konaklanan yerlerin yani menzillerin resimleriniyapmak ve adlarını kaydetmek
sureti ile gerçekten birMen zi l- name50
oluşturmuştur.

Bu eserde bulunan menzil
resimlerin sembolik olmaktan çok, genellikle ait oldukları yerleşim
birimleri ve konak yerlerini oldukça doğru, asıllarına
uygun bir şekilde gösterdiklerini
belirtmemiz gerekir. Kitabın orijinal adı olup daha sonra verildiği anlaşılan
adındaki Irak kelimesinicem
yani İran olarak algılamak gerekir. Nasuh adını verdiği
kentler hakkında pek bilgi vermez ama ordunun geçişi
ile ilgili verdiği günü gününe bilgiler
onun sefere katıldığını göstermektedir. Nasuh’un
resmettiği menzillerden Birinci Merhale’de
bizi ilgilendirenlerin isimlerini şu şekilde sıralamak
olası: İstanbul, Üsküdar, 15.06.1534
Kışşahan
Köprüsü (Kemer Köprü) ve Tekfur
Çayırı, 16/06 Gegibize (Gebze), 17/06 Kal’a-i
Hereke, 18/06 Çinarlu ve Sazludere, 19/06
İzniğumid (İzmit) ve Cisr-i Sitare (Sitare Köprüsü),
20/06 Derbend-i Kazıklı (Kavaklı)
ve 22/06 Kal’a-i İznik. Dönüş yolundaki uğrakları ise
03.01.1536 Sitare (Kiles) Köprüsü
ve Merenlü (Karamürsel?), 04/01 İznikmid, 06/01
Geğbüze (Gebze) üzerinden
08/01’de İstanbul’a varış şeklindedir. Mecmu-ı Menazil Irak-ı A

Nasuhi’nin son yıllarda ortaya çıkmış 1548–49
ikinci İran seferi hakkındaki eseri, sözü geçen
konak ve menzillerin tam olarak belirlenmesinde büyük
yardımcı olmuştur.51
Bu sefere de
katıldığı anlaşılan Nasuhi 14 yıl önce yaptığı üzere
yeniden resimlememiş ancak hem menzil
isimlerini daha doğru tespit etmiş, hem de adını
verdiği konaklar, ordunun durumu, satınalınan arpa, buğday, un gibi ihtiyaç maddelerinin
fiyatları hakkında bilgiler vermiş, daha önce
yazmak imkânını bulamadığı
menziller arasındaki mesafeleri mil olarak belirlemiştir.

Aşağıda Feridun’un ünlü eseri
ile Nasuh’un birinci İran seferindeki eserinde resimleri bulunan
yerleşim isimlerinin bizi ilgilendirenleri ile ikinci
seferinde yer alanları ve bu yerler hakkında,
karşılaştırmalı olarak
tamamlayıcı bilgiler vereceğiz.

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:52 pm

15 Haziran 1534

Feridun,M ünşe at, I, 584

: Tekur Çayırı

Matrakçı (1533–36), 10a

: Kışşahan Köprüsü

Tam sayfa resim. Dere üzerinde bir köprü.

Matrakçı (1548-49) 15a

: Kışşahan Köprüsü
1 Nisan 1548, mil 16.”rapanın kilesi onara alındı”
Leunclavius (1548),419,3:
Kisehon
Tzupri, 16 mil.
Ali,Nusretname: Çay Köprü
Mezkûr konak uzak
konaktır. A
(1578),115b

50 Hüseyin G. Yurdaydın, Nasühü’s-Silahi
(Matrakçı), Beyan-ı Menazil-i Sefer-i Irakeyn, Ankara 1976

51 Y.U.: Bu sefer esnasında,
Kanuni’nin İzmit’ten Şah İsmail’e yazdığı ve daha önce tutsak edilmiş
İsmail taraftarı

Kılıç adlı biri ile gönderdiği mektup oldukça
önemli olup şu şekilde özetlenebilir: Bil ki ilahi hükümlerden yüz
çevirenlerin, dini ve yasaları yıkmaya çalışanların, bu
hareketlerine bütün Müslümanların ve bu arada adaletli
hükümdarların, gücü oranında engel olmaları gerekir.
Bunu söylemekten amacım şudur: Tekke köşesinden
hükümdarlığa yükselen sen, bu yolda yürüdün. Müslüman
ülkelere saldırdın. Acıma ve utanmayı bir yana bırakıp
zulüm kapılarını açtın. Günahsız Müslümanları incittin.
Bozgunculuğu ve bölücülüğü kendin için temel kabul ettin.
Hükümdarların yapması gereken doğru işleri ve
hükümleri, keyfince değiştirip yasaları yıktın. Daha bir çok yanlış
işler yaptın. Bunlar senin yaptığın kötülüklerden
yalnızca birkaçıdır. Bu nedenle din adamları kesin kayıtlara
dayanarak senin dinden çıktığına, senin ve sana bağlı
olanların öldürülmesinin, mallarının yağmalanmasının,
kadın ve çocuklarının tutsak edilmesinin din bakımından
uygun olduğuna oy birliği ile karar verdi. Bu durumkarşısında ben, Tanrı’nın emrini yerine getirmek, baskı
altında kalanlara yardım etmek için zırhımı giydim, kılıcımı
kuşandım, atıma bindim ve yola çıktım. Amacım Tanrı’nın
yardımıyla senin padişahlığını yok etmek ve böylece
yaptığın kötülükleri engellemektir. Ancak savaştan önce
sana tekrar Müslüman olmanı öneriyorum. Eğer
yaptıklarına pişman olup içtenlikle tövbe eder ve
aldığın kaleleri geri verirsen, seni dost olarak kabul ederim. Ama
yanlış yapmaya devam edersen, kötülüklerinle berbat
ettiğin yerleri kurtarmak ve senin elinden almak için

Tanrı’nın izniyle yakında geleceğim. Takdir ne ise öyle
olacaktır.(Bu mektubun yanıtı gelmeden, Yavuz ikinci
bir

mektup daha gönderecektir.

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:55 pm

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

12 Mart’ta Gebze’den Nikomedia’ya doğru yola
çıktık. Tam bir günlük yol. 6 mil belki de daha
fazla. Buranın adı şimdi Türkçe’de
İzminik’dir(İzmit).
Yol üzerinde önce küçük bir dere
üstündeki tahta köprüden geçtik. Bundan
sonra oldukça yüksek, çıplak ve kayalık bir dağ
geliyor. Burada sol tarafta alçak tepeler
üzerinde sıradan köylü kulübeleri var. Sazlardan
yapılmış olabilirler. Sağ taraftaki
tepeciklerin üstünden deniz görülebiliyor. Dar bir yol
tepeden denize doğru iniyor. Dağın eteğinden aşağıya
doğru indiğimizde, yolun sol
kenarında büyük, harap bir Rum şatosu ile karşılaştık. Şato
bir kaya üzerine oturtulmuş.
Aşağıya yola kadar iniyor. Hala birkaç
kulesi görülmekte. Buranın adı Hareke (Hereke) imiş.
Şato’nun yanında bir yerde sevimli bir
derecik dağdan aşağıya doğru şırıl şırıl akıyor. Burası
çok güzel bir yer. Karşı tarafında denizde
uzunca bir dağın eteğinde bir ada görülüyor.
Karamusa(Karamürsel) diyorlar.
Şato’nun etrafında küçük, çıplak bir tepe üzerinde üzüm
bağları ve bu bağların yanı başında iki tane küçük ev
var. Daha ilerde deniz kenarında birbiri
ardınca sıralanmış kireç ocakları görülüyor. Buradan
İstanbul’a gemiler yükleniyor. Aynızamanda kışlı odun da burada depo edilip gemilerle
İstanbul’a gönderiliyor. Odun tartan bir
kantar var. Buradan itibaren denizin öbür
tarafında, sağda karlı yüksek bir dağ uzanıyor.
Denizin bir kolu dağın eteğine sokulmuş gibi. Aynı
tarafta daha doğuya doğru gidilirse
Brussa’ya(Bursa) varılır. Biraz
daha ilerleyince dağ ile deniz kıyısı arasında dört koşu atın
yan yana yürüyebileceği genişlikte bir yol uzanıyor.
Fakat bu yol taşlı. Sol tarafta yer yer
kayalıkla bir dağda küçük boyda kocayemiş fidanları
görülüyor. Sol tarafta mermer yalaklı
taştan yapılmış bir çeşme gördük. Yanı başında üç tane
kulübecik var. Buraya “İnce İskele”
deniyor. Buradan sonra küçük bir dere
geçtik. Tepede yüksekte, yoldan uzak bir köy var.
Tekrar dağdan akıp gelen dere üzerindeki bir tahta
köprüden geçtik. Yolda eski, etrafınıçalılıklar bürümüş bir mezarlık gördük. Burada
da dağdan denize doğru bir yol iniyor.
Herhalde yukarıda, göremediğimiz birçok köy vardır. Biraz
ilerleyince mermer yalaklı, taştan
yapılmış bir çeşme daha karşılaştık. Sonra
bir köprü daha geçiyoruz, bir köprü daha.
Gebze’den İzmit’e kadar bir günlük seyahatimiz dağlık
bir arazide geçti. Transilvanya’yı
andıran bir arazi, küçük tepeleri ine çıka devam etti
yolculuğumuz. Hepsi de çıplak dağ ve
tepe. Ara sıra tarlalar da var. İşte böyle
kısmen deniz kenarından, çoğu defa da dağ ve
tepeler üzerinden yol aldık. Geçtiğimiz yollar Arnavut
kaldırımı döşeli idi. İki araba
genişliğinden fazla olan bu yollar, Padişah
iki yıl önce İran’a sefer yaparken açılmış. Düzgün
yeni yollar.

İzmit

13 Mart öğleye kadar İzminik’te kaldık. Kısmen
harap olmuş vaziyette bulunan şehri dolaştık.
Ama binde birini bile göremedik. Burası
çok güzel eski bir Bizans
kenti. Deniz kenarına yakın
uzunca bir yamaç üzerinde kurulmuş. Yamacın sonundaki
saray, tepeden aşağıya sahile
kadar iniyor. Bu şehir de İstanbul gibi
yedi tepe üzerine kurulmuş ve etrafında bir sur varmış.
Harap olmuş, yıkılmış duvar kalıntılarından eskiden
burada bir sur olduğu anlaşılıyor. İlk
bakışta doğal bir kaya izlenimi veren bu kalıntıların,
iyice inceleyince taş ve tuğladan örülmüş
duvarlar olduğu anlaşılıyor. Büyük taşları
ve sütunları alıp çok önceleri alıp İstanbul’a
görülmüşler. Şimdi duvarların temelleri
kazıldığında güzel, büyük ve sanatkârane yontulmuş
taşlar çıkıyor. Vaktiyle asıl kent merkezinin bulunduğu
yerde ev yok. Ancak eski binaların
kalıntıları ve boşlukları var. Bir
zamanlar mesire yeri olan bahçelerin yerine şimdi buğday
ekilmiş. Sarayın bulunduğu yerdeki çevre
surları ve kuleler duruyor. Saray, Budin’den
daha
yüksekçe bir tepe üzerinde.65 Etrafında çepeçevre alçak basit Türk
evleri var. Orta yerde bir
cami görülüyor. Burada vaktiyle bir kilise
varmış. Yer sarsıntılarında yıkılmış, onun yerine
Türkler bir cami yapmışlar.66 Kentin genel
manzarası, birbiri üzerine yapılmış çok sayıda
kırlangıç yuvalarını andırıyor. Bu saraydan denize doğru, birçok
büyük köşk mevcutmuş. Sur,
aşağıdan başlayarak dağa doğru devam ediyor; yontulmuş
iri taşlarla yapılmış. Yukarıda üst
kısımda çok büyük mermerlerden yapılmış bir yarım daire
görülüyor. Bu mermerler üzerinde
çok güzel işlenmiş bazı figürler var. Yarım daireyi
oluşturan bu mermerler, 3 veya 4 kulaç
uzunluğunda ve bir kulaç genişliğinde. Bunlar,
üzerlerinden denizin çok güzel görünebileceği

bir başlık oluşturuyorlar. Burada
buna benzer büyük mermer sütunlardan çok varmış. Şimdi
şuradan buradan kazıp çıkarıyorlar. Çok büyük oldukları
için burada alıp satamıyor, gemilere
yükleyip İstanbul’a da yollayamıyorlar. Mimarın tarifi
üzerine büyük mermerleri bıçkıhanede
kesip padişahın yaptıracağı
cami ve binalarda kullanılacak hale getiriyorlar.

Deniz kenarından şoseler bu saraya doğru uzanıyor. Ayrıca
büyük, geniş bir meydan(
Yu k a r ı

Pazar / Forum?)u var. Her tarafı
kare şeklinde taşlarla kaldırım döşenmiş. B kaldırım
taşlarını

da söküp götürüyorlar. Bunlar
dışında etrafta bahçeler ve tarlalar görülüyor. Neresi kazılsa
yerin altından yontulmuş, işlenmiş taşlar çıkıyor. Bunların
arasında tabanda bulunan yuvarlak
büyük bir sütun gördüm. Aynı yerde dağın eteğinde küçük
bir kapı var. Bu kapı surların
yıkılmasından sonra ortaya çıkmış. Kapıdan
içeriye girdim. İçeride yanlarda küçük hücreler
ve sağlam kemerli bölmeler var. Sayıları
fazla olduğu için hepsini göremedim. Burası
herhalde vaktiyle gizli
hapishane olmalı; zira yukarda saray var.

Sarayın bulunduğu tepede şimdi İstanbul’da
yapılanlar tarzında, alttan ısıtılan iki hamam(biri

Süleyman Paşa hamamı, diğeri bugün
üzerine bina oturtulan 50. Yıl Okulu yanındaki olmalı)

gördük. Güzel mermer taşların hepsi kazılıp çıkartılmış. Bu
hamamların birinin erkeklere
diğerinin kadınlara mahsus olduğu anlaşılıyor. Zira her
iki hamam da birbirine çok yakın. Bu
hamamların suyunun nereden geldiği insanı düşündürüyor.
Çünkü suyun şehirden ve
saraydan geçip gelmesi lazım. Aynı yerde uzunca ve dört
köşe bir taş bulduk. Altında ve
üstünde oyulmuş gesimisler mevcut. Üzerinde Latince bir
yazı var. Önce okuyamadık. Taşın
üstündeki tuğla ve kireç
kalıntılarını kazıdıktan sonra kısmen okuyabildik.

PERPETVO IMP O

C. AVR. V. DIOCLETIAN

P. AVG.
CVIVS. PRO

VIDENTIAE
……TIAM

LAVACRVMR … TE

MARVMNTONI FVNDI
TVS .. . . .VERSVM
PECVNIA AMPLIFI
CATVMOPVLO
SVO
EXHIBERI. IVSSIT
A E P

Buna benzer diğer bir taş yeni sökülmüş. Biz
orada iken kesip parçalayıp İstanbul’daki

mabetlerine götürecekler.

Bizim İzmit’te bulunduğumuz tarihe kadar suyolundan gelen
su, sarayın içinden ve dağınüstünden aşağıya doğru akıyor ve bir taş yontma ve
kesme atölyesine kadar ulaşıyor.Burada iki büyük bıçkı ile saray, şato ve
benzeri yerlerden çıkan mermerler kesiliyor.Bıçkıların bilenmiş dişleri yok. 3–4 adım
uzunluğunda, bir karış genişliğinde ve yarım parmak
kalınlığında. Kesilecek mermerler alta
konuluyor, üzerine bıçkılar oturtuluyor ve mermer sağa
sola kaymasın diye iki tarafına boylu boyunca bir
şeyler sıkıştırılarak emniyet altına alınıyor.
Mermer hızarcısı bıçkı iyi işlesin diye hızarın
çalıştığı yere azar azar mermer tozu döküyor.
Yukarıdan da bu tozun üzerine damla damla su akıyor. Ve
böylece sert mermer veya taşlar
kolaylıkla kesiliyor. Hızarcı sanki keman çalıyormuş
gibi mermer kesiyor. Su, buraya bir
buçuk gün uzaklıkta bulunan bir dağdan getiriliyormuş.
Vaktiyle bu güzel sarayın ve hisarın
bulunduğu dağın her tarafında şimdi köpek ve kırlangıç
yuvaları var. Çok büyük taşlardan
yapılmış olan bu sarayı çok kudretli kralların
yaptırmış olası lazım. Zira bu büyüklükte, bu
kadar güzel mermer blokları buraya getirttirmek kolay
olmamıştır. Bunlar şimdi bir yere
gönderilemiyor. Yüzlerce
kişinin kaldıramadığı bu mermerleri biz orada iken kesiyorlardı. 13
Mart öğleden sonra İzmit’ten ayrılarak dağın eteğindeki
küçük bir köye geldik. Bir dere
kenarında, kervansarayda kaldık. Bu küçük köyün adı Kazıklı(Kavaklı)
idi. Derenin adı da
Kazıklı
Deresi. İzmit’ten çıktığımızda sol tarafta küçük bir köy görmüş ve iki
tahta köprüden
geçmiştik. Daha sonra da eski, üzeri taş kaldırımlı ve
iki kemerli bir köprüden geçtik. Yalnız
bu kemerler ortalarından çökmüş, açılan kısma tahta
kaplamışlar. Bu köprünün altındaki su

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

oldukça çok ve denize dökülüyor. Adı
Kiles imiş. Burada Macar bir kadın gördük. Belki
de
kadın bize katılıp yola devam edecekti. Fakat Türkler
onu köprüden geri çevirdiler. Köprüdeki
bir kulübede iki veya üç
bekçi bulunuyor.

İzmit kentinin sona erdiği yerden hemen sonra
Sinus Maris veya bizim günlerdir kenarından
geldiğimiz denizin kolu (İzmit Körfezi)
sona eriyor. Biz hemen oradan, sanki bir gölün
şeddinden geçiyor gibi karşıya geçtik ve karlı dağa
doğru ilerledik. Bir süre sonra yukarıda
sözünü ettiğim kervansaray ve Kazıklı
köyüne geldik. Yolda İstanbul’a götürülen odunlar ve
koyunlar gördük. Orada sahilde odun tartılan bir kantar
vardı. Daha sonra ilk defa Macarlara
rastladık. Bunlar sığır güdüyorlardı. Adamlar
başka zaman böyle iş yapmazlar. Çünkü onların
davar sürüleri falan yok. Biraz daha
gidince yan tarafta bir köy göründü. Yolu kenarında,
bizdeki bir ahıra bile benzemeyen bir ev vardı. Bir
sipahinin eviymiş. İzmit’ten Kazıklı’ya
kadar uzanan yol, Arnavut kaldırımı
döşeli, güzel ve geniş. İzmit’ten geceyi geçirdiğimizKazıklı’ya
gelene kadar 25 adet taş ve tahta köprüden geçtik. Kazıklı
kervansarayı yeni
yapılmış. Binanın alt kısmında eski
İzmit’ten getirilmiş büyük taşlar kullanılmış.
Kervansarayın içine kalın meşe direkler
dikilmiş. Direkli kısımlar 93 adım uzunluğunda, 21
adım genişliğinde. Kervansarayda
10 ocak var.

Kısacası, Üsküdar’dan İzmit’e
kadar bir süre deniz kenarından, bir süre de dağlar üzerinden
geldik ve yolculuğumuz böylece İzmit’in yarım mil
altında, denizin son bulduğu yere kadar
devam etti. Körfez’in sondaki genişliği
Tuna Irmağı’nın Petersburg’daki genişliğinin 4–5
mislidir. Denizde birçok ada ya da tepecikler gördük.
Denizin öbür yakasında ise Bursa var.
14 Mart günü Kazıklı’dan İznik’e doğru yola
çıktık.

Dernschwam, İznik
surlarının çok zarar gördüğünü,
hendeklerin dolduğunu,
kale
temellerinde heykel kaidelerinin
bulunduğunu,
bazı yıkıntılardaki önemli
taşların
İstanbul'a
nakledilmekte olduğunu
anlatır.

1557, Sidi (Seydi) Ali Reis

Kaptan-ı Derya Sidi
Ali Reis’in 1557 yılında kaleme aldığı, Mirat-ül Memalik
yani “Ülkelerin
Aynası” adını taşıyan yapıtı, 1553–1556 yılları
arasında Hindistan, Afganistan,
Orta Asya ve
İran’a doğru Portekizlilere karşı çıktığı
seferini ele alır. Malabar sahilinde gemisi karaya
oturan ve kara yolundan dönen Kaptan-ı
Derya, 14. bölümde yöremiz hakkında bir bilgi
vermeksizin, kısaca Nisan 1557’de Taraklı, Yenice,
Geyve’nin ardından Sakarya üzerindeki
bir köprüden geçerek Ağaç Denizi’ni
aştıktan sonra Sapanca ve İzmit üzerinden İstanbul’a
ulaştığını yazmaktadır. A. Wambery tarafından İngilizceye de çevrilerek 1889
yılında
Londra’da
yayınlanmıştır.67

1557, Wolfgang Müntzner

Babenberg’li maceraperest
Wolfgang Müntzner, İstanbul’da birlikte hapis yattığı Moritz von
Altmanshausen
ve Melchior Seydlitz’le beraber İznik üzerinden 1 Ağustos
1557’de İzmit’e
gelir. Burada bir kervansaray ve cami’yi
ziyaret ederler. Aynı seyahatnameyi diğer ikisi de
kaleme almışlardır. Ancak
bu ikisinin yapıtları birbirinin aynıdır.68

1558, Kutbiddin-Mekki

On altıncı Asırda
Yurdumuzu Dolaşan Arap Seyyahlardan Kutbiddin-Mekki
Seyahatnamesi

(1557–1558). Mekke şerifi tarafından bu kentteki yeniçeri
ağasının uygulamalarını şikâyet

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 9:57 pm

etmek üzere İstanbul’a gönderilen Kutbiddin Mekki
(1511–1582), 1558 yılı Nisan ayında

Hersekzade imareti (Altınova-Hersek) ve Gebze
Mustafa Paşa imaretini ziyaret eder.69

1567, Petrus Villinger

1565–1568 yıllarını içeren seyahatnamesinde
görüleceği üzere Petrus Villinger, arkadaşları
Bockenberch, Helfferich ve Vlaming
ile birlikte 07.03.1567’de İzmit’e gelerek Piyale Paşa
camini (?) ziyaret ederler.70

1568, Ludwig von Rauter

Ludwig von Rauter, 10.06.1568’de Gebze Mustafa Paşa
kervansaray ve camini, Glossy

(Diliskelesi) ve 11/06’da İzmit’i ziyaret eder.71

1582, John Newberie

Hindistan yolculuğu esnasında Gemlik’ten İstanbul’a geçen
Londralı tüccar gezgin John

Newberie 08.03.1582’de Dil İskelesi’ne uğrar.72

1588, Reinhold Lubenau

1588 yılında İzmit’e gelen Reinhold
Lubenau1628 yılında yayınladığı el yazması seyahat
notlarında İzmit’ten ve Pantaleimon
Manastırı’ndan bahsetmektedir. Lubenau manastır
hakkında şu bilgiyi vermektedir. “Aziz Pantaleimon
manastırının bulunduğu yerden az

uzakta, kiliseye benzeyen bu eski bina,
muhtemelen manastırın bölümlerinden biri olmalıdır.
Kilisede
altarın altında Pantaleimon’un mezarı bulunmaktadır. Mezar
çok güzel bir beyaz
mermere oyulmuştur.” Lubenau mermer
lahte mezar adını vermiştir. Yöremizdeki konaklama

yer ve tarihleri ise şu şekildedir: 12 Temmuz
1588’de Eskihisar,
Gebze ve Carmesal
(Karamürsel), 15–21/07 İznik, 21/07
Nasockli (Nüzhetiye), 23/07 Casilik (Kazıklı-Kavaklı),
24/07 İzmit Kale ve Piyale Paşa cami, (?)
27/07 İzmit’ten gemiye biniş, 28/07 ve Karamürsel
ve Kadıköy gezileri.benau İznik’te göl tarafındaki
surlar dışındakileri oldukça Lu

sağlam
gördüğünüe
124 burç saydığınıeurların üzerinden
kenti çepeçevre
v
v s

gezmenin olanaklı olduğunuelirtmiştir.

b

1588, J. E. Dauzats

Dauzats’ın “1588'de Anadolu’nun
bir köşesi adlı seyahatnamesinin İzmit-Geyve-Torbalı-
Mudurnu-Nallıhan-Beypazarı-Sivrihisar-Gemlik”
adlı bölümünde her ne kadar İzmit adı geçse
de deniz yoluyla gelip sahile iner inmez kenti terk
ettiklerinden İzmit kenti hakkında pek bilgisunmamaktadır:73

Şark harbi sonunda tifüsün
kaybolması, ordunun eczacı-doktorlarına bilimsel bir gezi fırsatı
verdi. Afyon mahsul zamanı yaklaşıyordu.
Yerinde bir inceleme gerekiyordu. Eczacı
M.
Bourlier’nin başkanlığında bir heyet
gönderildi. Bana da kendilerine eşlik etme olanağı
verildi. Heyetimizde bizden başka, bir Türk
hastanesinde eczacı olan Mösyö Galligas ile dörthastane memuru ve iki kavas
vardı.

18 Haziran 1588 sabahı Galata limanından ayrıldık. Birkaç
saat sonra İzmit’e geldik. Fakat

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

1597, John Sanderson

Gezgin John Sanderson, 1597 Eylül ayı sonunda
İzmit’i ziyaret etmiştir.75

1608, Polonyalı Simeon

15 Şubat 1608’de Kudüs’e
gitmek üzere yola çıkan ve bir Polonyalı Ermeni
olan gezgin
Simeon
ve 10 Eylül 1608 yılında vardığı İstanbul’da karşılaştığı Bithynia
bölgesinde
incelemeler yapacak Harputlu Mıgırdiç adlı bir vardapet
(vaaz veren papaz), birlikte yola
çıkarak İstanbul’dan gemi ile hareketle Mudanya
iskelesine varırlar. Burada beş gün kalarak
İncilci Yahya (Ioannes) ve Prokhoron’un
çalıştıkları ve daha sonra camiye çevrilmiş hamamı
ziyaret ederler.

Buradan hareketle bir buçuk
günde Bursa denilen antik Bithynia’nın Prusa kentine
varırlar.
Kenti ve o dönemde Keşiş Dağı
(Bithynia Olympos’u - Uludağ) olarak adlandırılan Olkos
Dağı’nı ve daha sonra Mihaliç Kasabasını
(Karacabey) ziyaret ettikten sonra Bandırma
üzerinden Edincik’e varırlar. Buradan
güneye İzmir’e kadar gittikten sonra kuzeye yönelerek
Gelibolu ve Tekirdağ’dan sonra Karamürsel
iskelesine gelirler. Burada az sayıda Ermeni
ve
bir papazla karşılaşırlar. Dört gün kaldıkları Karamürsel’den
Nikya’ya (İznik) geçerler.
Simeon,
bir zamanlar oldukça büyük olan kentin büyük kısmının yıkık olduğunu
söyler. Ancak
kent dışında şaşırtıcı yapılar, temel kalıntıları ve
bir dikili taş olduğunu ekler. Öğretileri daha
sonra sapkınlıkla suçlanan Arianos’un (Arius)
bu taşın altında can verdiğini ve 318 patriğintoplandığı kilisenin (İznik Konsili) göl
kenarında olduğundan bahseder. Belirttiği üzere az
ötede de kubbeli büyük bir kilise vardır ve Ariusçuların
bir dönem bu kiliseye hâkim
olmuşlardır. Simeon’un orada bulunduğu
dönemde bu kilise Rumların elinde idi. Kentin
çevresinde büyük surlar ve çeşitli burçlar vardı. Bunların
içleri, kiliselerde olduğu gibi aziz
betimlemeleri ile süslenmişti. Ancak
yıkıntı durumundaydılar. Kentin kapısında muazzam iki
söke taşı vardı ve birinin üzerinde Nestor’un diğerinde
ise Arius’un resimleri bulunmaktaydı.

İznik’ten hareket eden Simeon ve
yol arkadaşı, otuz hane Ermeni
bulunan Adapazarı adlı bir
köye, oradan bir yanında orman diğer tarafında kayalık
bir dağ bulunan bir düzlüğe ulaşırlar.
Dağın üzerinde, Erzincan’ın Kabos
manastırından gelmiş bir piskopos ile iki keşiş olduğu
küçük bir kargir manastır (Bahçecik) ile
karşılaşırlar.76
Oradan büyük ve bender (bayındır) bir
şehir olan İzmit’e gelirler. Kentte iki
papaz ve 180 hane Ermeni vardır. İzmit’te bir ay kalır ve
daha sonra İstanbul’a geçerler. Simeon,
daha sonra 1616 yılında Suriye gezisinden
dönüşünde 1618 yılında iskele kenti olarak nitelediği
İzmit’e bir kez daha uğrar ancak bir gün
kalarak deniz yoluyla
İstanbul’a geçer ve kent hakkında başka bir bilgi vermez.77

1615’e kadar kâh çalışan kâh gezilerini
gerçekleştiren seyyah, eserini 1619 yılında Ermenice
yayınlar. Bir başka baskı 1936’da
Viyana’da gerçekleştirilir. Birinci bölüm Lvov’dan İstanbul’a
kadar olan güzergâhı, ikinci bölüm İstanbul’u, üçüncü
bölüm Ege ve Marmara kıyısındaki
kentleri, dördüncü bölüm İstanbul-Venedik güzergâhını,
beşinci bölüm Venedik’i, altıncı
bölüm Papalık hükümetini, yedinci bölüm
Roma’yı, sekizinci bölüm Muş’a kadar Anadolu kent
ve kasabalarını, dokuzuncu bölüm doğudaki diğer
kentler, onuncu bölüm Kahire’yi, on birinci
bölüm Kahire-Kudüs etabını,
on ikinci bölüm Kudüs, on üçüncü bölüm Suriye,
on dördüncü
bölüm ise Suriye’den
İstanbul’a kent ve kasabaları anlatır.

1609, William Biddulph

Biddulph
William, Afrika ve Asya’da
birçok yer gezdikten sonra 1609 yılında Anadolu’ya

gelerek Bithynia ve Trakya’dan sonra Karadeniz’e
geçmiştir.7

Konu: Geri: kocaeli bölgesi Cuma Tem. 16, 2010 10:00 pm

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

1631, Evliya Çelebi

1611–1684 yılları arası yaşamış yorulmak
bilmez Türk gezginlerinden Evliya Çelebi 1631
yılında İstanbul’dan yola çıkarak Bursa,
İzmit, Sakarya üzerinden Karadeniz’e geçer. Evliya
Çelebi, İzmit Seyahati sırasında Sakarya
ve Sapanca Gölü’ne de uğramış, Trabzon
gezisinde ise Kafken ve diğer Karadeniz
kasabalarına uğramıştır. 1645’de Erzurum’a
giderken izlediği yol ise İzmit, Sapanca,
Hendek, Düzce, Uskubi (Konuralp), Bolu şeklinde bir
hat oluşturmakta idi. Gezgin’in ilettiği üzere o
yıllarda Gebze’deki mahkemeler Üsküdar
Kadısı’nın bir naibi tarafından
yürütülüyordu.79
Öyküsel anlatımına rağmen dönemin
sosyoekonomik yapısı hakkında önemli bilgiler
vermektedir. İzmit’i ve çevresini şu sözlerleanlatmaktadır:

Tavşancıl

Her yıl Temmuz’da kiraz mevsiminde
İstanbul’dan ve diğer kentlerden binlerce insan birikip
çadırlar kurarak bir saz ve düğün, bir iyş-ü nüş olur
ki kırk gün kırk gece sürer. Öyle tüfenk,
fişenk şenlikleri olur ki dil ile anlatılamaz. Derdi
olup fasid ahlat hastalığına tutulanlar burada
üç gün üç gece içme suyundan içerler. Allah’ın
emri ile kimi kusup sarı sarı, yeşil safra,sevda, ahlat çıkarırlar ki insanın kötü kokusundan
ölesi gelir. Bazıları aşağısından safra,
sevda, balgam, ahlat, kara balgam, gazbur, okrak,
seyrence adlı çeşitli hastalıkları çıkararak
güya yeniden hayat bulur. Bazısından,
benzetmek gibi olmasın tesbih tanesi gibi dürülmüş
çıkınca şeyler çıkıp, kırk ellişer boğum bağırsak gibi
çıkıları çalılara sererler. Gelip geçenler
seyrederler. Tuhaf hikmettir ki kimileri çıkıları
yardıkları zaman içinden binlerce siyah başlı
kurtlar, kelebek gibi haşerat çıkar. Bu su yalçın kayadan kaynayıp çıkar.
Saydam, güzel bir
su olsa da tuzlucadır. İçen kimse öncelikle üç gün
kesinlikle tuzlu ve canlı yemeyip perhiz
yapmalı, dördüncü gün ise sabah akşam birer fincan su
içmeli ancak kendini de sıcak
tutmalıdır. Üç gün bu şekilde vücudunu haberdar edip
moğla içmiş olduktan sonra üç gün
daha günde üçer kez sudan içip tuzsuz piliç maslukası
suyu içilmelidir. Tam onbeş kez amel
ettikten sonra yukarıdan, aşağıdan faydalar görülür.
Limon suyu, ekşi çorba içilerek amel
kesilir. Nice faydası vardır. Sonra
buradan gemiye binerek karşıdaki Yalova ılıcalarına
giderek oradaki hamamlara girilmelidir. Vücuttaki
tüm deri düzelerek güzelleşir. İşte böylehacetli bir içme suyudur.80

Buradan gemiye binip kürek
çekerek yarım saatte İne Hacı köyüne vardık. Köyün deniz
kıyısında bir mescidi bulunan altmış evli bir Müslüman
köyüdür. Bir değirmeni vardır.
Buradan yine
sekiz saat kadar kürek çekip Zeytinburnu köyüne vardık.

İzmit

Yunanlıların Aleksandr dedikleri
ve asıl adı Yunanlı İskender olan kral, Peygamberimizin
nübüvvetinden 882 sene önce bu İzmit kentinde
doğmuştur...81
Bu kentte doğan İskender,
şanı büyük bir padişah olup İzmit’i mamur ederek sağlam
bir kale yaptırmıştır ki İstanbul’a
benzermiş. Hala eserleri, kale duvarları görülür…
İskender, doğu taraftaki Sapanca gölünü
yararak İzmit Körfezi’ne akıtmıştır. Kocaeli(Yarımadas ı) ile İzmit kenti Sakarya
Irmağı,
Karadeniz ve İzmit Körfezi
arasında bir ada gibi kalmış. Sonra İstanbul tekfuru Konstantin,

Evliya Çelebi’nin Gezi Notlarından

Sapanca halicini kapatıp İzmit’i
ada olmaktan kurtarmış. Ama yine Osmanlı Devleti ister veSapanca Gölü’nü İzmit Körfezi’ne
akıtırsa bir kantar odun beş akçeye, bir tahta iki akçeyedüşer. Ve bütün İzmit gemileri ta Düzce’ye kadar pazara
yanaşıp orası bender iskele olur

Seyahatnamelerde KOCAELİ ve ÇEVRESİ

Bu kaleye demir attık. Hava iyi
olmadığından gemiler kürek çekerek yirmi mil mesafede
Diliskelesi’ne geldi. Burada Konya,
Halep, Şam ve Mısır’a giden hacılar, tüccar, ziyaretçiler
at
kayıklarına binerek bir mil kadar karşı tarafta bulunan
Hersek diline geçerler. Çünkü bir
boğazdır. Doğu tarafı seksen mil sürer bir körfezdir
ki, sonunda İzmit kenti vardır. Bu Gebze
dili iskelesinde iki eski han, iki ekmekçi dükkânı, bir
bozahane, iki bakkal dükkânı ve bir
çeşme vardır ki üzerinde ki tarihten Sultan
Murat’ın Bostancıbaşı’sı Mustafa Ağa’nın
H.1048’de yaptırdığı
anlaşılıyor.

Gebze

Burası eski zamanlarda büyük bir
kent imiş. İkiyüzkırkdört tarihinde Bağdat’tan Harun Reşid
Cafer Seyid Battal Gazi ile
gelip İstanbul’u kuşatarak barışla İstanbul içine Silivri kapısı
yakınında Kızıl
Manastırı dedikleri yerde ki ona hala Koca Mustafa cami
derler. Eski
mabeddir. Bir kale bina ederek içine üç
bin asker yerleştirdiler. Her sene kâfirlerden bir Mısırhazinesi almak üzere barış yapıp Harun Reşid yine Bağdat’a
döndü. Seyid Battal Gazi
Üsküdar’da muhafazacı kalarak o sene Gebzeliler, Battal
askerinden birkaçını şehit ettikleri
için Gebze’yi yağme edip evlerini harab, kâfirlerini
esaret şişinde kebap ederler. Oradan
Malatya kentine çekip gider. Hala o harabelerden
Gebze’de nice eserler açıkta görülür. Fakat
sonra Kral Konstantin yine
burada büyük bir kale yapıp kenti onarır. Sonra Çelebi Sultan
Mehmet bu kaleyi ele geçirip, küffara yatak olmasın
diye harab ettirir. Sonraki kalenin eserleri
yer yer görülür. Gebze kelimesi “gel bize” kelimesinden
galattır. Fatih Sultan Mehmet Han,
İstanbul fethinden sonra burayı mamur etmiş. Kocaeli
sancağı toprağında yüzeli akçeli
kazadır. Sultan Süleyman
dönemi köprü sahibi ünlü Koca Mustafa Paşa
burada çok büyük
bir cami yaptırdığından ona vakıf olarak verilmiştir.
Mütellisi hâkimdir. Bir yüksek dağın
tepesinde olup denizden bir saat uzak, susuz dağ başı
bir yerdir. Hepsi bin kadar mamur
bahçeli eski tarz evleri, üç cami şerifi vardır. Ama hepsinden daha
güzel Selâtin(Sultan lar)
cami gibi kurşun örtülü, mavi kubbeli büyük bir cami
vardır ki, İstanbul’da vezir camilerindeböylesi yoktur. Bu cami Edirne
yakınında “Geçme namert köprüsünden koparsın su seni”
mısraı söylenen köprünün sahibi Mustafa Paşa’nın
hayırlarındandır. Merhum Mustafa Paşa
Mısır valisi iken bu caminin mermer taşlarını Mısır’da
usta mermercilere levha levha
yaptırmıştır ki, cihan heykeltraşları o şamdanın bir
şişesini yapmaya bile muktedir değildirler.Daha nice bin çeşit Mısır hediyeleri yaptırıp Gebze’nin
Darıca iskelesine göndermiştir.
Caminin iç kısımdaki duvarları üç adam boyu renkli
mermerler kaplıdır ki, İstanbul’da bu çeşit
bir şekil hiçbir camide görülmemiştir. Mimberi,
mihrabı, müezzinler mahfili sihirli sanatlardır kitarifi mümkün değildir.

Bu cami Süleymaniye
şerifini yapan Koca Mimar Sinan’ın baş
halifesi “Hüsam Kalfa” büyükbir beceri ve ustalıkla yapıp şirin ve ince işçilik
fenlerinde büyük sanatını göstermiştir.Caminin dört tarafındaki pencerelerin üzerinde büyük
kuşlar gibi ince nakışlı büyük camdanışıklar vardır ki, üzerinde ateş saçan güneşin ışığı
vurunca camiyi nura boğar. Onun içinkubbesinin ortasında “Allahu nur üs
semavatu vel ard” ayeti celilesi yazılmıştır. Kubbesinin iç
tarafı tabaka tabaka kandillerle ve nice asılı şeylerle
süslüdür. İçinde Mısır işi öyle halılar
vardır ki, güya İsfehan işidir. Nasihat eden vazi için
bir kürsü vardır ki, Hint sedef ustalarının
becerikli ellerinden çıkmıştır. Zamanın doğramacıları
ona benzer bir kürsü yapmaya muktedir
değildir. Caminin üst tarafındaki pencerelerin dışında
irem bahçesine benzer bir gülistan
vardır ki, oradaki sümbül ve reyhan, gül ve erguvanın
kokusu cami içindekilerin ruhunu
okşar. Kıbleye açılar sanatla bir kapısı
vardır ki, güya büyük bir kapıdır. Üst eşiğinde
Karahisari Hüseyin Çelebi Efendi
yazısıyla altınlı “hayren Hasanen, sene 930” cümlesi tarih
olarak yazılmıştır. Caminin içinde yetmiş adet güzel
yazı ile yazılmış Allah kelamları vardır ki,
her biri bir Mısır hazinesi değerinde. Ama
hepsinden güzeli mihrabın sol tarafındaki “yakut-u
Mustaf’sami” yazısıyla olan Allah kelamıdır ki, hiçbir diyarda misli
yoktur. Meğer Sultan
Ahmet caminde ola. Kıble
kapısının iki yanında dış sofralarında altı adet çeşitli sütün üzerine
kondurulmuş yedi adet kubbelerle süslüdür. Caminin
avlusu selâtin camiler gibi geniştir. Bir
şerefeli minaresi vardır. Gayet nisbetli, yüksek bir
minaredir. Bu caminin etrafında gelip
gidene misafirhane olmak için bir han vardır ki, üç bin
adam ve iki bin at alır. Başka devliği de
vardır. Bütün misafirler ve gelip geçenler
için bir yemekhanesi vardır ki ay ve sene, ihtiyar ve

» kocaeli bölgesi

kocaeli bölgesi

kocaeli bölgesi

Similar topics

Similar topics